Οικιακός εξοπλισμός για ψηφιακά φωτογράμματα

Δεν περίμενα ότι το άρθρο μου για τα ψηφιακά φωτογράμματα θα προκαλούσε τόσο το ενδιαφέρον σας.  Ψηφιακά Φωτογράμματα. Τα περισσότερα ερωτήματα αφορούσαν την φωτοτράπεζα που έγραψα ότι χρησιμοποίησα σαν φωτιστική πηγή. Η αλήθεια είναι ότι δεν σκέφτηκα  ότι οι περισσότεροι νέοι φωτογράφοι το πιθανότερο είναι να μην έχουν δει κάποια φωτοτράπεζα ούτε καν στο γραφείο κάποιου γιατρού που εξετάζει κάποιες ακτινογραφίες ή κάποιες άλλες διαγνωστικές εξετάσεις που χρειάζονται φως από πίσω για να μπορούν να φανούν. Εμείς οι φωτογράφοι της παλιάς εποχής χρειαζόμασταν τις φωτοτράπεζες για να εξετάζουμε τις διαφάνειες (σλάιντ) αλλά και τα αρνητικά ασπρόμαυρα και έγχρωμα, συνήθως με την βοήθεια μιας λούπας (μεγεθυντηκό φακό). Έτσι μου έχει ξεμείνει και εμένα μια παλιά  μικρή φωτοτράπεζα.

Η φωτοτράπεζα με ένα εμφανισμένο σλάιντ επάνω της

Όμως επειδή θέλω τις τεχνικές που σας δείχνω να μπορεί κανείς να τις κάνει εύκολα στο σπίτι αμέσως στις απορίες σας απάντησα με μια φωτοτράπεζα ιδιοκατασκευή σαν αυτή που θα δείτε παρακάτω και με τις δυο πρώτες φωτογραφίες ταπεινών καθημερικών αντικειμένων. Ένα μυτοτσίμπηδο και ένα άδειο μπουκάλι after shave που του έβγαλα τα αυτοκόλλητα με τη φίρμα.

Το σετάρισμα για την φωτογράφιση. Μια σελίδα Α4 μια διάφανη επιφάνεια και ένα φωτιστικό

Εδώ το σετ σε πλήρη λειτουργία

Φωτόγραμμα σχεδόν ολόιδιο με τα φωτογράμματα του σκοτεινού θαλάμου

Η φωτογράφιση του μπουκαλιού

Και το αποτέλεσμα μετά την ψηφιακή επεξεργασία που σας έχω αναφέρει στο προηγούμενο άρθρο μου. Φωτογράφιση – Ασπρόμαυρο-Αντιστροφή.

Ο Δημήτρης Ασιθιανάκης είναι φωτογράφος, δάσκαλος φωτογραφίας και πρόεδρος του Fotoart. Μπορείτε να τον βρείτε στο Facebook Dimitrios Asithianakis

Δημιουργία Ψηφιακών Φωτογραμμάτων

Επειδή η δημιουργία φωτογραμμάτων ήταν κάτι που μου άρεσε πάρα πολύ την εποχή του σκοτεινού θαλάμου με την έλευση της ψηφιακής εποχής και της κατάργησης του δικού μου σκοτεινού θαλάμου, αναρωτιόμουν πως θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε φωτογράμματα στις μέρες μας με τον ψηφιακό φωτογραφικό μας εξοπλισμό. Μετά από αρκετούς πειραματισμούς κατέληξα σε μια φωτογραφική τεχνική που χρησιμοποιεί απλά μέσα. Μια πηγή φωτισμού, την φωτογραφική μας μηχανή, αντικείμενα που θέλουμε να δημιουργήσουν φωτογράμματα και κάποιο πρόγραμμα επεξεργασίας εικόνας. Για να δημιουργήσουμε ψηφιακά φωτογράμματα απλά φωτογραφίσουμε κάποια αντικείμενα με την ψηφιακή φωτογραφική μας μηχανή επάνω σε μια φωτεινή επιφάνεια. Τις ψηφιακές φωτογραφίες που παίρνουμε τις αντιστρέφουμε σε κάποιο πρόγραμμα επεξεργασίας με αποτέλεσμα η φωτεινή μας επιφάνεια που ήταν άσπρη στην φωτογράφιση να γίνει μαύρη και να θυμίζει το μαύρο φόντο των φωτογραμμάτων του σκοτεινού θαλάμου.

Μια παλιά φωτοτράπεζα μπορεί να παίξει τον ρόλο της φωτιστικής πηγής για τα ψηφιακά φωτογράμματα ή μια απλή κατασκευή με ένα ημιδιάφανο πλεξιγκλάς

Η φωτιστική πηγή

Η φωτιστική πηγή πρέπει να είναι μια ομοιόμορφη επιφάνεια τουλάχιστον σε μέγεθος Α4. Εγώ χρησιμοποιώ μια φωτοτράπεζα. Μια από αυτές που είχαμε τις παλιότερες εποχές για να παρατηρούμε τις διαφάνειες (σλάιντ). Εσείς μπορείτε να χρησιμοποιήσετε οποιοδήποτε φωτιστικό που μπορείτε να το τοποθετήσετε  να φωτίζει προς τα επάνω ανάμεσα σε 2 καρέκλες που έχετε στηρίξει ένα φύλλο πλεξιγκλάς ή ένα τζάμι με ένα ριζόχαρτο. Η φωτεινή επιφάνεια του πλεξιγκλάς που φωτίζεται από το φωτιστικό μας είναι η επιφάνεια που θα ακουμπήσουμε τα αντικείμενα που θέλουμε να αποτυπώσουμε σαν φωτογράμματα.

Τα αντικείμενα-θέματα

Όπως και στα φωτογράμματα του σκοτεινού θαλάμου ημιδιάφανα αντικείμενα μας δίνουν καλύτερα αποτελέσματα. Στο παράδειγμα που αποφάσισα να σας δείξω διάλεξα ένα φύλλο. Αλλά δίνουν εξίσου ενδιαφέροντα αντικείμενα γυάλινα και πλαστικά αντικείμενα. Όλα τα αδιάφανα αντικείμενα μας δίνουν κανονικά το περίγραμμα τους ενώ τα χέρια μας η τμήματα του ανθρώπινου σώματος δίνουν παραπλήσια αποτελέσματα με τα φωτογράμματα του σκοτεινού θαλάμου.

Έγχρωμο ή ασπρόμαυρο

Σε αυτή την τεχνική μου δημιουργίας ψηφιακών φωτογραμμάτων και έγχρωμες και οι ασπρόμαυρες εικόνες παρουσιάζουν ενδιαφέρον. Οι ασπρόμαυρες  θυμίζουν περισσότερο τα φωτογράμματα της εποχής του σκοτεινού θαλάμου παρόλο που υπήρξαν φωτογράφοι που και την παλιά εποχή δημιούργησαν έγχρωμα φωτογράμματα. Τα έγχρωμα έχουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον κυρίως για την πρωτοτυπία τους,  αλλά και για τα αντιστροφή των χρωμάτων που μπορούμε να δημιουργήσουμε.

Τα βήματα για την δημιουργία ψηφιακών φωτογραμμάτων

Κάνουμε την πρώτη φωτογράφιση με το φως της φωτοτράπεζας, αυτό μας δίνει την βασική εικόνα που θα επεξεργαστούμε στην συνέχεια. Δείτε πόσο μεγάλη διαφορά έχει αυτή η φωτογραφία που είναι τραβηγμένη κόντρα σε μια φωτισμένη επιφάνεια από την προηγούμενη φωτογραφία που είναι τραβηγμένη πάνω σε μια φωτεινή επιφάνεια με 2 φωτιστικές πηγές. Δείτε πόση μεγαλύτερη αδιαφάνεια δίνουν το κεντρικό νεύρο του φύλλου και τα παρακλάδια του αλλά και πόσες περισσότερες λεπτομέρειες πήραμε από την δομή του φύλλου.

Κανονική φωτογραφία

Το ίδιο φύλλο φωτογραφημένο στην φωτοτράπεζα

Η προηγούμενη λήψη είναι έτοιμη για την ψηφιακή επεξεργασία. Το πρώτο που χρειάζεται είναι μια απλή διαδικασία που ονομάζεται αντιστροφή. Στο photoshop αυτό το εργαλείο θα το βρείτε Image/ Adjustments/Invert. Η πρώτη εικόνα που θα πάρουμε είναι μια αντεστραμμένη έγχρωμη εκδοχή της φωτογραφίας μας σε σκούρο φυσικά φόντο. Ήδη έχουμε το πρώτο μας ψηφιακό φωτόγραμμα (Εικόνα 01). Αμέσως μετά μπορούμε με την εντολή Hue να πάρουμε μια πιο επιθυμητή χρωματική εκδοχή. Τα βήματα είναι Image/Adjustments/Hue/Saturation (Εικόνα 2). Αν δεν θέλουμε να παίξουμε με τις χρωματικές εκδοχές μπορούμε να τις προσπεράσουμε και να πάμε κατευθείαν σε μια μονόχρωμη εκδοχή που θα θυμίζει περισσότερο φωτογράμματα της εποχής του σκοτεινού θαλάμου. Ένας εύκολος τρόπος είναι Image/ Adjustments/Black&White και έχουμε την εικόνα μας που μπορούμε να την βελτιώσουμε και στην φωτεινότητα και στην αντίθεση.  Ακολουθεί ένα  παράδειγμα με ένα άλλο φύλλο. Κανονική, αρνητική έγχρωμη, διορθωμένη έγχρωμη, ασπρόμαυρη.

Κανονική φωτογράφιση στην φωτοτράπεζα

Μετατροπή σε αρνητικό στο photoshop

Πειραγμένο χρωματικά ψηφιακό φωτόγραμμα

Ένα φωτόγραμμα ολόιδιο με τα ασπρόμαυρα  φωτογράμματα του σκοτεινού θαλάμου

Φωτογραφική τεχνική μάκρο για τις μέρες της καραντίνας

Μια φωτογραφική τεχνική που θα την έχετε δει  κάποιες φορές να παρουσιάζεται στα σχετικά websites είναι η φωτογραφίες από σταγόνες λαδιού στην επιφάνεια του νερού που μας δίνει διάφορα ενδιαφέροντα αφηρημένα ή πιο συγκεκριμένα αποτελέσματα. Αυτή η τεχνική επανέρχεται σε κύματα στην μόδα.  Την ξανασκέφτηκα αυτό το διάστημα που είμαστε κλεισμένοι μέσα στα σπίτια μας. Επειδή την θεωρώ εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και γίνεται με πολύ απλά μέσα, αν και στις διάφορες παραλλαγές της μπορεί να χρειαστεί κάποιο εξοπλισμό παραπάνω.

Μιλάμε στην πραγματικότητα για φωτογράφιση σταγόνων λαδιού σε νερό, ενώ στο φόντο σε ικανή απόσταση ώστε να είναι θολά βάζουμε διάφορα χρωματιστά αντικείμενα ή εικόνες.  Για να το κάνει κανείς στο σπίτι χρειάζεται κάποια πλαϊνά στηρίγματα  εγώ έβαλα βιβλία που επάνω θα στηρίξει μια διάφανη επιφάνεια σαν βάση. Εγώ έβαλα ένα διάφανο πλαστικό από μια συσκευασία από σοκολατάκια, αλλά θα μπορούσα να βάλω και ένα τζάμι από μια κορνίζα (προσπαθώ να σας βρω πράγματα που υπάρχουν σε κάθε σπίτι). Χρειαζόμαστε ένα διάφανο δοχείο για να βάλουμε το νερό που επάνω του θα επιπλέουν οι σταγόνες το λάδι. Εγώ χρησιμοποίησα ένα γυάλινο μπολ παγωτού, αλλά την ίδια δουλειά κάνει και ένα χαμηλό ποτήρι.

Όλο το στήσιμο όπως βλέπετε και στην προηγούμενη εικόνα είναι πολύ απλό. Τριπόδι και μάκρο φακός είναι χρήσιμα αλλά όχι απαραίτητα. Γιατί μπορούμε να φωτογραφίσουμε στο χέρι  αν ανεβάσουμε λίγο τα ISO και πάμε κοντά σε κανένα παράθυρο. Για να τοποθετήσω τις σταγόνες του λαδιού στο νερό χρησιμοποίησα μια πλαστική σύριγγα, αλλά μπορεί κάποιος να το κάνει με ένα πλαστικό καλαμάκι. Το ενδιαφέρον φωτογραφικό παιχνίδι είναι το πως θα συμπεριφερθούν οι αντανακλάσεις στις σταγόνες του λαδιού σε σχέση με τα χρώματα που θα βάλετε στο φόντο.

Από εκεί και πέρα ο  μόνος περιορισμός είναι η φαντασία σας.  Έχω δει στο ίντερνετ  εντυπωσιακότερες εικόνες από αυτές που δημιούργησα εγώ στον λίγο χρόνο που ασχολήθηκα με την τεχνική αυτή όμως νομίζω το σημαντικότερο είναι ότι μέσα στο σπίτι, χωρίς ιδιαίτερο εξοπλισμό μπορεί κάποιος να απασχοληθεί δημιουργικά και να φωτογραφίσει κάτι διαφορετικό.

Πάντως η αλήθεια είναι όταν ανέβασα δύο φωτογραφίες στο facebook και έγραψα ότι όποια/ος ενδιαφέρεται για αυτή την τεχνική να μου στείλει μήνυμα, δεν περίμενα τέτοια ανταπόκριση και για αυτό το λόγο ασχολήθηκα λίγο παραπάνω και κάνω και αυτή την ανάρτηση.  Στην συγκεκριμένη τεχνική μπορείτε να βρείτε και άλλες παραλλαγές. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε και άλλα λάδια εκτός από ελαιόλαδο ή και άλλα υγρά. Γενικώς το πράγμα δεν έχει τελειωμό αρκεί να έχετε όρεξη για πειραματισμό. Τα αποτελέσματα είναι σίγουρο ότι θα σας εκπλήξουν.

Ο Δημήτρης Ασιθιανάκης είναι φωτογράφος, δάσκαλος φωτογραφίας και πρόεδρος του Fotoart. Μπορείτε να τον βρείτε στο Facebook Dimitrios Asithianakis

Φωτογράμματα χωρίς σκοτεινό θάλαμο

Μια ενδιαφέρουσα φωτογραφική τεχνική που δεν χρειάζεται καν σκοτεινό θάλαμο είναι η τεχνική κατά την οποία φέρνουμε σε επαφή ένα φωτογραφικό χαρτί που το βγάζουμε κανονικά στο φως, με μια επιφάνεια που πριν έχουμε περάσει με μια λιπαρή ουσία. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα η λιπαρή ουσία να μεταφέρετε στο χαρτί και έτσι  να το αδιαβροχοποιεί σε μικρότερο η μεγαλύτερο βαθμό. Έτσι στην διαδικασία της εμφάνισης  εκεί που το χαρτί έχει λιπαρή ουσία εμφανίζεται πιο αργά ή και καθόλου ενώ στις υπόλοιπες περιοχές μαυρίζει.  Όποια στιγμή το αποτέλεσμα μας ικανοποιεί σταματάμε την περαιτέρω εμφάνιση του χαρτιού στο stop bath.

Φωτόγραμμα εξ επαφής με φαινόμενο σολαριζασιόν – Δημήτρης Ασιθιανάκης

Θα σας περιγράψω στην συνέχεια πως δημιούργησα τα πορτραίτα-φωτογράμματα που σας παρουσιάζω εδώ . Για όλες τις φωτογραφίες χρησιμοποίησα πλαστικό φωτογραφικό χαρτί 13Χ18. Σε κάποιο χώρο με κανονικό φως φυσικό η τεχνητό είπα στα μοντέλα να απλώσουν βαζελίνη στις παλάμες τους και αφού την αφήσουν λίγο να πάρει την θερμοκρασία του σώματος τους μετά να την απλώσουν ομοιόμορφα σε όλο το πρόσωπο τους. Μετά έβγαλα ένα χαρτί από την φωτοστεγανή  συσκευασία τους. Ενημερώνω ότι σε αυτή την φάση αν εμφανίσω αυτό το χαρτί κανονικά το χαρτί θα βγει κατάμαυρο, δηλαδή το χαρτί είναι καμένο. Ακουμπάω το χαρτί στο πρόσωπο με την βαζελίνη με τον τρόπο και στην περιοχή που θέλω μιας και ένα χαρτί 13Χ18 είναι πιθανό να μην μπορεί να καλύψει όλο το πρόσωπο. Σε αυτό το σημείο ενημερώνω ότι πρέπει να προσπαθήσω να ακουμπήσω το χαρτί σε κάθε πιθανή καμπύλη ώστε να πάρει βαζελίνη σε όλα τα σημεία του και να σχηματίσει κάποιες λεπτομέρειες  γιατί αλλιώς θα μείνουν μεγάλες μαύρες περιοχές.

Φωτόγραμμα εξ επαφής – Δημήτρης Ασιθιανάκης

Στη συνέχεια βουτάω το φωτογραφικό χαρτί στο μπάνιο του εμφανιστή. Βλέπω το χαρτί να ξεκινάει να μαυρίζει ενώ στις περιοχές που υπάρχει βαζελίνη το μαύρισμα καθυστερεί με αποτέλεσμα να σχηματίζεται μια εικόνα σαν αρνητικό της υφής,  των πόρων και των λεπτομερειών  του προσώπου, που μοιάζει σαν φωτόγραμμα μιας που το φόντο αυτής της εικόνας είναι μαύρο, η καμένη περιοχή του φωτογραφικού χαρτιού. Την στιγμή που εικόνα με ικανοποιεί τότε την μεταφέρω στο μπάνιο του stop bath και μετά στην στερέωση. Το διαφορετικό που πρέπει να κάνω στην διαδικασία της εμφάνισης-στερέωσης του χαρτιού οπωσδήποτε είναι να έχω δύο μπάνια στερέωσης. Ένα πρώτο για να στερεώσω αρχικά την εικόνα, μετά πρέπει να πλύνω τις φωτογραφίες πολύ προσεκτικά με απορρυπαντικό που να είναι ικανό να διαλύσει την βαζελίνη και να την απομακρύνει από την επιφάνεια του χαρτιού και μετά να τις στερεώσω στο δεύτερο καθαρό μπάνιο στερέωσης.

Φωτόγραμμα εξ επαφής με φαινόμενο σολαριζασιόν – Δημήτρης Ασιθιανάκης

Αν οι φωτογραφίες δεν πλυθούν καλά ώστε να απομακρυνθεί η βαζελίνη τότε το πιο πιθανό – πέρα από το ότι θα λερώνουν οτιδήποτε τις ακουμπήσει- είναι να μην στερεωθούν καλά και κάποια στιγμή να μαυρίσουν τελείως και να μην φαίνεται καμία εικόνα επάνω τους. Η μη ολοκληρωμένη στερέωση μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα να γκριζάρουν οι λευκές περιοχές του φωτογράμματος ή ακόμη και φαινόμενα σολαριζασιόν που μερικές φορές είναι ενδιαφέροντα από μόνα τους. Σε κάθε περίπτωση τα φωτογράμματα εξ επαφής όπως τα έχω ονομάσει προσωρινά μέχρι να τους βρω άλλη ονομασία είναι μια εξαιρετικά δημιουργική φωτογραφική τεχνική χωρίς φωτογραφική μηχανή και χωρίς σκοτεινό θάλαμο. Η διαδικασία είναι εύκολη. Μόνο φωτογραφικό χαρτί και τα χημικά της εμφάνισης του. Για μοντέλο μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς μόνο τον εαυτό του.

Φωτογράμματα, μια δημιουργική φωτογραφική τεχνική από το 1717 μέχρι σήμερα

Φωτογράμματα ονομάζονται φωτογραφίες που έχουν δημιουργηθεί χωρίς φωτογραφική μηχανή. Σε ένα φωτοευαίσθητο χαρτί τοποθετούμε διάφορα αντικείμενα (συνήθως τα ημιδιάφανα αντικείμενα δίνουν καλύτερα αποτελέσματα) και το εκθέτουμε στο φως. Η περιοχή του χαρτιού που δεν έχει επάνω αντικείμενα καίγεται και σκουραίνει ενώ η περιοχή που βρίσκονται τα αντικείμενα σχηματίζει τα περιγράμματα ή τα σχήματα των αντικειμένων, σκιές και παρασκιές που ανάλογα με την διαφάνεια ή την αδιαφάνεια τους δημιουργούν ενδιαφέρουσες αποτυπώσεις.

Από τα πρώτα φωτογράμματα του William Henry Fox Talbot που έχουν διασωθεί

Φωτογράμματα δημιουργήθηκαν από τις πρώτες μέρες της φωτογραφίας. Ο πρώτος που έγινε γνωστός ειδικά για τους πειραματισμούς του με τα φωτογράμματα, ήταν ο γερμανός καθηγητής Johann Heinrich Schulze το 1717, αν και οι εικόνες που σχημάτιζε στο εσωτερικό μπουκαλιών ήταν περισσότερο φωτοσκιαγραφήσεις.  Φωτογράμματα έκανε σίγουρα σε υλικά ποτισμένα με νιτρικό άργυρο ο πρωτοπόρος της φωτογραφίας Thomas Wedgwood (1771 – 1805) από το 1790 μέχρι τον θάνατο του το 1805. Ξέρουμε σίγουρα ότι τα δημιουργούσε αλλά δεν έχουν διασωθεί,  καθώς δεν είχε βρει τρόπο να τα στερεώσει. Δυστυχώς η ανακάλυψη της στερέωσης έγινε το 1819.

Άλλο ένα από τα πρώτα φωτογράμματα William Henry Fox Talbot

Ο επόμενος που δημιούργησε φωτογράμματα,  ήταν ένας από τους εφευρέτες της φωτογραφίας ο William Henry Fox Talbot (1800 – 1877), ήδη από τους πρώτους πειραματισμούς του το 1834 και μάλιστα είναι ο πρώτος που τα φωτογράμματα του σώζονται.  Αμέσως μετά τον Talbot  φωτογράμματα (κυρίως αντιγραφές  ή καλύτερα “φωτοτυπίες” των σημειώσεων του),  δημιούργησε ο νονός της φωτογραφίας ο Sir John Frederick William Herschel (1792-1871). Μάλιστα τα μπλε φωτογράμματα του τα δημιούργησε  με μια φωτογραφική μέθοδο που ανακάλυψε ο ίδιος την Κυανοτυπία. Αυτή την μέθοδο έδειξε στην φίλη του βοτανολόγο Anna Atkins (1799 –1871), που έτσι δημιούργησε το πρώτο βιβλίο με φωτογραφίες-φωτογράμματα  φυκιών το 1842.

Χαρακτηριστική Κυανοτυπία – Φωτόγραμμα της Anna Atkins

Για να φτάσουμε όμως τα φωτογράμματα να προταθούν σαν ξεχωριστή καλλιτεχνική φωτογραφική πρακτική έπρεπε να περάσουν αρκετά χρόνια. Το 1918 ένας γερμανός ζωγράφος ο Christian Schad (1894–1982) δημιούργησε συνθέσεις ταπεινών αντικειμένων δημιουργώντας φωτογράμματα που τα άφηνε να εκτεθούν στο πρεβάζι του παραθύρου του. Μάλιστα στα φωτογράμματα που δημιούργησε πείραζε τα περιγράμματα τους για τα “απελευθερώσει από την σύμβαση του τετράγωνου κάδρου” όπως έλεγε. Τα φωτογράμματα του δημοσιεύθηκαν  πρώτη φορά τον Μάρτιο του 1920 στο περιοδικό Dadaphone και ονομάστηκαν “Schadographs” από τον Tristan Tzara.

Christian Schad “Schadograph” 1918

Από το 1921 αμέσως μετά από την άφιξη του στο Παρίσι ο φοβερός και τρομερός Emmanuel Radnitzky (1890–1976) που έμεινε γνωστός με το ψευδώνυμο Man Ray, παρουσιάζει φωτογράμματα που τα θεωρεί τα κατεξοχήν φωτογραφικά έργα του Ντανταϊσμού και μάλιστα τους δίνει και ένα δικό του όνομα, τα ονομάζει Rayographs (το μόνο σίγουρο είναι ότι ο Man Ray δεν ήταν καθόλου ταπεινός). Ο επόμενος που δημιουργεί φωτογράμματα και τα προτείνει σαν αυτόνομα καλλιτεχνικά έργα είναι ο καθηγητής της διάσημης σχολής Bauhaus, László Moholy-Nagy (1895–1946).

Χαρακτηριστικό φωτόγραμμα του Man Ray

Μετά από Man Ray και τον László Moholy-Nagy που θεωρούνται οι πραγματικά πρωτοπόροι στην δημιουργία φωτογραμμάτων σαν αυτόνομα πειραματικά καλλιτεχνικά έργα, η τεχνική των φωτογραμμάτων χρησιμοποιήθηκε από πολλούς καλλιτέχνες από άλλους χώρους και φωτογράφους για να δημιουργήσουν φωτογραφίες χωρίς φωτογραφική μηχανή και πριν τον πόλεμο την δεκαετία του 30′, αλλά και αμέσως μετά τον πόλεμο μέχρι και την δεκαετία του 60′. Μεγάλη δημοτικότητα απόκτησαν τα φωτογράμματα όπως και όλες οι εναλλακτικές τεχνικές του 19ου αιώνα την δεκαετία του 90′ και μετά και συνεχίζουν βέβαια και στην ψηφιακή εποχή να είναι δημοφιλή με την δημιουργία ψηφιακών φωτογραμμάτων που μάλιστα μπορούν και ευκολότερα να είναι έγχρωμα. Με τα ψηφιακά φωτογράμματα θα ασχοληθούμε σε επόμενο κεφάλαιο.

Χαρακτηριστικό φωτόγραμμα του László Moholy-Nagy

Ο Δημήτρης Ασιθιανάκης είναι φωτογράφος, δάσκαλος φωτογραφίας και πρόεδρος του Fotoart. Μπορείτε να τον βρείτε στο Facebook Dimitrios Asithianakis. Για τα μαθήματα του fotoart μπορείτε να ρωτήσετε  και στο τηλέφωνο 6944303397